Kruibeke is, sinds de fusie met Bazel en Rupelmonde in 1977, de hoofdgemeente.
Volgens sommige geschiedschrijvers zou Kruibeke ontstaan zijn als een gehucht van Bazel, met een eigen kapel, en werd het pas in de 13de of 14de eeuw onafhankelijk.
In 1262 behoorde de heerlijkheid Cruebeke aan de kasteleinsfamilie Van Ghendt, die het kasteel Altena bewoonden.
Later kwam de heerlijkheid in bezit van de graven van Vlaanderen. In 1547 werd het heerlijke domein eigendom van de Antwerpse koopman Kaspar Douchy, die het ruilde voor een ander domein. De nieuwe heer van Kruibeke schonk het later aan zijn neef Antoon Douchy, die het, om zijn schulden te kunnen betalen, in 1592 openbaar liet verkopen.
De heerlijkheid Kruibeke werd dan eigendom van de familie Lafranchy, een adelijke familie uit Pisa. Deze familie zal op het kasteel van Kruibeke blijven wonen tot 1850.
Kruibeke was in het verleden een burgerlijk bolwerk met prachtige herenhuizen rond de kerk. Het huis op de hoek van het O.L.Vrouwplein en de Bazelstraat, het huize Heyndrickx en onze gemeentehuizen profileren Kruibeke als burgerlijk gebied.
De zetel van de administratie is hier gevestigd en dit versterkt het burgerlijk karakter van het dorp.
O.L.Vrouwekerk
Midden op het dorpsplein domineert de Gotische Onze Lieve Vrouwekerk de omliggende, meestal 19e eeuwse architectuur. Deze kerk (zie foto linksbovenaan), opgetrokken in zandsteen, bevat een driebeukig schip, een dwarsbeuk, een polygonaal koor, een achtkantige vieringtoren en een ingesnoerde dakspits.
De oudste delen dateren uit het begin van de 15e eeuw. In 1575 werd de kerk tijdens de godsdiensttroebelen in brand gestoken. Maar reeds in 1584 kon de inmiddels herstelde kerk tijdens opnieuw gewijd worden. In 1652 werd het hoogkoor verhoogd en kwamen er ruimere gotische ramin in de transeptarmen.
De zuider- en noorderzijbeuk werden respectievelijk in 1661 en 1663 verbouwd en uitgebreid. Enkele jaren later, in 1707-1708, werden het koor, de middenbeuk en de kruisbeuk overwelfd, waardoor de oorspronkelijke polychrome tonggewelven verborgen werden. Na de Eerste Wereldoorlog werd de inmiddels erg bouwvallig geworden kerk gerestaureerd en uitgebreid o.l.v. architect H.Geirnaert.
In de kerk springen vooral het schilderij van Gaspar de Craeyer “de Hemelvaart van Maria” uit 1654 en het orgel, in 1694 gebouwd door J.B.Forceville, in het oog.
De Valcke
Dit merkwaardig en eigentijds burgershuis werd gebouwd in Art Nouveau-stijl.
Het huis “De Valcke” werd in 1906 voor geneesheer Van Heteren
gebouwd, vermoedelijk naar een ontwerp van gemeentearchitect Karel Nissens van Temse. De jaarsteen 1726 in de achtergevel wijst echter in de richting van de verbouwing van een reeds bestaande constructie. Dit huis werd in 1970 door het gemeentebestuur aangekocht als uitbreiding van haar bestaande neogotische gemeentehuis.
Uitzonderlijk mooi zijn de faiencetableaus met vrouwenhoofden omgeven door slingerende bloemmotieven in de verdiepte borstweringen op de eerste verdieping en met gestileerde pauwen in de panelen onder de kroonlijst. Origineel is de dubbele vleugeldeur met smeedijzer-koper- en houtwerk in dezelfde stijl uitgevoerd.
De Brouwerij
In 1992 werd de vroegere brouwerij van de familie Mertens door het gemeentebestuur aangekocht. Hiermee werd gestart met een groots renovatieproject.
De laatste 10 tot 15 jaar zijn de gemeentelijke administraties overal uit hun voegen gebarsten. Elke gemeente lost dit op zijn manier op. Het uitbreiden van de dienstverlening stelt overal belangrijke logistieke problemen. Elk nieuw personeelslid dient gehuisvest, zo eenvoudig is het.
De eerste fase omvatte de bouw van een centrale hal, een grote zaal waar plaats is voor 150 tot 200 mensen. In deze hal is er een lift en een trap die alle verdiepingen bedient waar nu burelen zijn ondergebracht. Achteraan is een tweede trap. Bij de zaal is er een cafetaria met een aparte vergaderruimte op de verdieping.
In een tweede fase kwamen de andere ruimten aan de beurt. Deze werden verdeeld onder een bibliotheek op het gelijkvloers, een poppentheater, tentoonstellings-ruimtes, archiefruimte en vergaderlokalen. Het projekt “Ontmoetingscentrum De Brouwerij” geeft zo een belangrijke meerwaarde aan de bestaande gemeentegebouwen op het O.L.Vrouwplein.
Een meerwaarde voor de bevolking door een betere bereikbaarheid van de gemeentediensten en de mogelijkheid tot allerhande socio-culturele activiteiten in het ontmoetingscentrum.
Oud Gemeentehuis en raadszaal
Dit neogotisch gemeentehuis werd in 1870 gebouwd naar het ontwerp van de in Brugge verblijvende Engelse architect W.C. Brangwyn.
In dit bouwwerk verwerkte de ontwerper invloeden van Hoog-Victoriaanse stijl met motieven van de Vlaamse bouwkunst : rondboogvormige velden met driepas boven de benedenvensters terwijl de rondboog in het maaswerk van de erker een verwijzing is naar de neo-Queen Anne-stijl.
Het neogotisch interieur bleef vrij goed bewaard met als belangrijkste kenmerken de monumentale eiken trap, de raadzaal, met een indrukwekkende neogotische schoorsteen en een balkenzoldering op v-vormige consoles,
ook het vroegere burgemeesterkabinet behield zijn neogotische houten zoldering.
In 1938 kreeg deze ruimte een rijke neo-renaissance en barokke stoffering, bestaande uit een eikenhouten lambrizering, een neo-renaissance schouwmantel en beschilderde doeken, scènes voorstellend uit de Achilleslegende naar schilderijen van P.P. Rubens.
Waterpomp
Gemeentepomp op de zuidhoek van het dorpsplein. (zie foto linksbovenaan)
Ontworpen door architect P.Van Haver.
